Nieuws

Een koude kerst met grote verschillen


Het ging al een tijdje rond: wat gaat het weer doen met de kerst? Krijgen we misschien wel een witte kerst? Kunnen de schaatsen onder? Of blijft het, zoals de tijd voor kerst, meer dan 10 graden?

 

Het bleef in ieder geval lang onzeker. En dat kwam omdat de scheidslijn tussen warme en koude lucht dichtbij ons land lag. Elke dag lag deze scheidslijn weer wat anders in de modellen, de ene keer verder naar het noorden waarbij het hele land in de warme lucht zou blijven, en de andere keer weer wat zuidelijker waardoor bijna het hele land in de koude lucht zou komen. En uiteindelijk heeft deze scheidslijn tussen warme en koude lucht een grote invloed gehad op het weer bij ons deze kerst.

 

Als we kijken naar de weerkaart op de dag voor kerst zien we heel veel fronten in de buurt (Figuur 1). Het koufront (de blauwe lijn) ten noorden van Nederland en de occlusie (de paarse lijn) boven Nederland zijn van belang. Als een front koude lucht brengt is het een koufront. Ten noorden van dit koufront zit (hele) koude lucht. Ten zuiden van de occlusie zit warme lucht. Daar tussenin zit wat koelere lucht. In de waarnemingen op dit tijdstip zien we ook deze verdeling heel duidelijk (Figuur 2). De warmste lucht in het zuiden, in het noorden zit al in de iets koelere lucht, maar de echte kou zit nog ten noorden van ons. 


Figuur 1: De weerkaart op 24 december met de koude lucht ten noorden van het koufront (blauwe lijn) en de warme lucht ten zuiden van de occlusie (paarse lijn).


Figuur 2: De temperatuurwaarnemingen op 24 december om 13:00 LT (12:00 UTC). De verdeling tussen warme lucht in het zuiden en koelere lucht in het noorden is zichtbaar.

 

Eerste kerstdag

Op de weerkaart is te zien dat op eerste kerstdag alle fronten dicht bij elkaar liggen boven het zuiden van het land (Figuur 3). Dit zorgt dan ook voor een groot temperatuurverschil tussen het noorden en het zuiden. Het koufront (met ten noorden daarvan hele koude lucht) ligt ten hoogte van de grote rivieren. De occlusie ligt over het uiterste zuidelijkste puntje van Zeeland en Limburg. In een groot deel van het land is het dus erg koud met overdag (!) temperaturen onder nul. Ten noorden van de grote rivieren is het dus overal onder nul, in Zeeland en Limburg uiteindelijk +4 graden.

 

Figuur 3: Links: De weerkaart op eerste kerstdag in de ochtend. Alle fronten liggen dicht bij elkaar boven het zuiden. Rechts: De waarnemingen op eerste kerstdag om 07:00 LT (06:00 UTC). Ten noorden de rivieren is het al erg koud.


Tweede kerstdag

Op zondag, 2e kerstdag, draait het systeem zich om en beweegt het geheel weer naar het noorden. Op de weerkaart is het koufront veranderd in een warmtefront (rode lijn). Als een front warme lucht brengt is het een warmtefront. Het front beweegt nu weer naar het noorden en brengt dus warme lucht mee.

 

In de avond op 2e kerstdag ligt het warmtefront boven het midden (Figuur 4). Dit zien we ook duidelijk in de waarnemingen. Noord van de lijn Arnhem-De Bilt-Amsterdam is het koud en onder nul, in het zuiden is de temperatuur alweer opgelopen tot boven nul. Dit warmtefront beweegt langzaam verder naar het noorden en pas op de 27e rond de middag komt de temperatuur ook in het noordoosten weer boven nul en is de kou weer verdwenen.

 Figuur 4: Links: De weerkaart op tweede kerstdag in de avond. Het warmtefront ligt boven het midden. Rechts: De waarnemingen op tweede kerstdag om 19:00 LT (18:00 UTC). Ten noorden van Arnhem-De Bilt-Amsterdam zit nog steeds de kou.


Groot verschil tussen noord en zuid

In Figuur 5 is de temperatuur in Zeeland (donkerrood: DeZeeuwseHofstede) en noordoost-Groningen (lichtrood: HBCG-weer) te zien voor de periode 24 december 13:00 tot 28 december 01:00 uur. Doordat het uiterste zuiden van Zeeland en Limburg net in de warme lucht bleef en het uiterste noordoosten het verst in de koude lucht zijn de verschillen in temperatuur groot.

 

In noordoost-Groningen ging de temperatuur op kerstavond onder nul en kwam pas op 27 december rond het middaguur weer boven nul. Hier zijn beide kerstdagen als ijsdagen de boeken in gegaan. Een ijsdag is een dag waarbij de temperatuur de hele dag onder het vriespunt is. Doordat het flink heeft gevroren is het de ijsmeesters in Noordlaren gelukt om een ijsvloer neer te leggen en daar is zelfs de eerste marathon op natuurijs verreden op tweede kerstdag!

 

In Zeeland is de temperatuur in de nacht van eerste op tweede kerstdag maar kort onder nul uitgekomen. Verder is het in Zeeland de hele kerst bewolkt geweest. Dit is ook te zien in de temperatuurwaarneming. Bij HBCG-weer (in noordoost-Groningen) zie je een duidelijke temperatuurstijging overdag en -daling in de nacht op beide kerstdagen, dit komt door de instraling van de zon. Bij DeZeeuwseHofstede is de temperatuur ongeveer gelijk gebleven en je geen duidelijke dagelijkse dag door de zon. Dat komt omdat het bewolkt is geweest de hele periode. 


Figuur 5: De temperatuur in Zeeland (donkerrood: DeZeeuwseHofstede) en noordoost-Groningen (HBCG-weer) voor de kerstdagen.


Verschillende weerwaarschuwingen uitgegeven

Het hele kerstweekend zijn verschillende weerwaarschuwingen van kracht geweest. In eerste instantie code geel voor gladheid. Het heeft voor kerst veel geregend, waardoor het wegdek nog nat was toen het ging vriezen. In de nacht van eerste op tweede kerstdag was het erg koud (-8/-9 graden) in het noorden. Daarnaast stond een flinke wind waardoor de gevoelstemperatuur daalde tot onder de -15 graden. Hiervoor is code geel afgegeven: een waarschuwing die niet heel vaak voorkomt.

 

Op de ochtend na kerst, 27 december, is code oranje uitgegeven voor het noordoosten. Op de occlusie zat wat lichte motregen. Omdat het een tijdje erg koud was geweest in het noordoosten waren de wegdektemperaturen nog onder nul toen de lichte motregen het gebied bereikte. Hierdoor bevroor de neerslag die viel direct en dit zorgde voor gladheid. In de loop van de ochtend liep de temperatuur ver genoeg op en verdween de gladheid.